Concerten voorjaar 2011 Kalevala

Onder de voorlopige titel Finlandia zijn we eind januari 2011 van start gegaan met een nieuw voorjaarsproject. De projectcommissie kwam al meimerend over het thema 'stedentrips' en 'rondje door Europa' terecht bij Finland en Helsinki en deze onbekende bestemming liet ons niet meer los.  flyer2011-1s.jpgWat weten wij eigenlijk van Finland, van de Finse cultuur en van Finse muziek? Veel verder dan Sibelius kwamen we in eerste instantie niet, maar enig noest zoekwerk leverde verrassende nieuwe ingangen op…

Kalevala
Wie 'Finland' zegt, zegt 'Kalevala'. Dit epos uit 1849 beschrijft de geschiedenis van het Finse volk van de schepping tot de intrede van het Christendom. Het epos staat tot op de dag van vandaag aan de basis van de Finse cultuur en maatschappij. Het werk is in omvang en betekenis te vergelijken met de Ilias en Odyssee van de oude Grieken, het Nibelungenlied van de Germanen en de Edda uit de Scandinavische cultuur.
De Kalevala is ontstaan door de inspanningen van Elias Lönnrot. Lönnrot, van beroep arts, was zeer geïnteresseerd in de Finse taal en folklore en reisde tussen 1828 en 1834 door het oostelijke Karelië om materiaal te verzamelen. In dit gebied leefde de ruim duizend jaar oude mondelinge volksoverlevering nog volop.
De 50 runen (gezangen) van het epos beschrijven de geschiedenis van het Finse volk van de schepping tot de intrede van het Christendom. Het centrale thema in de Kalevala is de strijd om de 'sampo' (een magisch object dat welvaart brengt) tussen het land van Kaleva in het Zuiden en Pohjola in het Noorden. Hoofdrollen zijn weggelegd voor de magische held Väinämöinen, de smid Ilmarinen en de vrijbuiter Lemminkäinen. Naast de heldenverhalen bevat de Kalevala niet-verhalende passages, zoals richtlijnen voor bruid en bruidegom enkalevala06cs.jpg bijvoorbeeld verhandelingen over het brouwen van bier en de bewerking van ijzer.

Medewerkers

Tijdens ons openbare concert op zaterdag 18 juni 2011 is de muziek afgewisseld door voordrachten uit de Kalevala. Drs. Adriaan van der Hoeven, docent en onderzoeker aan de afdeling Finoegrische talen en culturen van de Rijksuniversiteit Groningen heeft het concert ingeleid en de voordrachten tussen de verschillende muziekstukken voor zijn rekening genomen. Hij is een echte Kalevala-kenner en gebruikt de Kalevala veel in zijn onderzoek, colleges en lezingen.

Componisten en repertoire
Jean Sibelius - Finlandia, Karelia Suite en Valse Triste
Uuno Klami - Kalevala Suite
Robert Kajanus - Rhapsodie Nr. 1
Oskar Merikanto - Valse Lente

Er is vrijwel geen kunstenaar in Finland die niet op één of andere manier in zijn werken verwijst naar de Kalevala. Dit geldt ook voor de Finse componisten uit de 19e en 20e eeuw. Veel mensen denken bij de combinatie Finland en muziek meteen aan Jean Sibelius. Zijn invloed op de Finse klassieke muziek is ook vandaag de dag nog enorm. Hij verwerkte in verscheidene composities Kalevala-materiaal en om die reden staan Finlandia, de Kareliasibeliuss.jpg Suite en de opzwepende Valse Triste op ons programma.
Vrijwel alle Finse componisten, zowel de eigentijdse en als de latere, zijn op een of andere manier met Sibelius verbonden. De componist die zich het meest heeft kunnen losmaken van de invloed van Sibelius was Uuno Klami (1900-1961). Wij spelen een aantal delen uit zijn Kalevala suite. In dit stuk is zo duidelijk de invloed van Strawinsky te horen dat het ook de 'Finse Sacre’ wordt genoemd. Hij schreef het stuk uit onvrede over de manier waarop andere componisten de Kalevala muzikaal hadden weergegeven. Klami voltooide de eerste versie in 1933, maar het kostte hem tien jaar om het stuk te perfectioneren en in 1943 verscheen uiteindelijk de definitieve versie. De suite is, met zijn verwijzing naar het nationale epos, een van de populairste werken binnen de Finse klassieke muziek.
In tegenstelling tot Klami, werd de componist Frans Oskar Merikanto (1868-1924) overschaduwd door zijn tijdgenoot Sibelius en later door zijn zoon Aarre Merikanto. Merikanto is vooral een Finse bekendheid gebleven. Zijn composities zijn traditioneel te noemen. Dit is ook duidelijk hoorbaar in het stuk Valse Lente dat wij op het repertoire hebben staan. Een heel andere verbintenis met Sibelius had de componist Robert Kajanus (1856 – 1933). Wij spelen een van zijn populaire Finse rapsodies (no.1 opus 5). Hij is van groot belang geweest voor de carrière van Sibelius. Kajanus was een autoriteit aangaande de interpretatie van het werk van zijn tijdgenoot. Hij heeft ervoor gezorgd dat het werk van Sibelius in vele landen over de wereld werd uitgevoerd. Door de inspanningen van Kajanus was Sibelius de eerste componist die ook buiten de Finse grenzen grote bekendheid kreeg.

Finse markt
Naast de uitgebreide blik op de Kalavala hadden we nog iets anders voor ons publiek in petto. In de kerk was, met hulp van vrijwilligers van de Finse Zeemanskerk in Rotterdam, een kleine Finse markt ingericht. Niet alleen de oren, maar ook de ogen en andere zintuigen werden gestreeld met Finse heerlijkheden.

KALEVALA
Zaterdag 18 juni 2011
Dirigent: Haiko Boonstra
Mmv Drs. Adriaan van der Hoeven, inleiding en voordracht
Aanvang 20:00 uur   Kassa open: 19:15 uur
Locatie: Wilhelminakerk
Hoek Hobbemastraat-Paulus Potterstraat
, Utrecht

Toegang: € 10,- en € 7,- (kinderen t/m 12 jaar en Vrienden van het Ad Hoc Orkest)
inclusief een gratis welkomst- en pauzedrankje

orkest2011artanzeistcs.jpgOpenluchtconcert Artan Aanzet, Zeist
Het is altijd weer een risicovolle onderneming; een openluchtconcert plannen. Jarenlang hebben we met het orkest gespeeld tijdens het Vredesfeest op het Koekoeksplein in de Vogelbuurt in Utrecht. Gelukkig was daar, bij slecht weer, de mogelijkheid om uit te wijken naar het schoolgebouw aan het plein. Tot onze grote spijt is de organisatie van die feesten gestopt en ons laatste openluchtconcert, met altijd een heel eigen sfeer, dateert van 2009. We waren dan ook erg blij met de uitnodiging van Artan Aanzet, een kliniek voor verslavingszorg in Zeist. Zij wilden ons graag ontvangen, maar dan wel buiten, want binnen was er onvoldoende plaats voor een compleet symfonie-orkest. Regende het de dag ervoor nog pijpenstelen, op woensdag 1 juni was het heerlijk weer. In de prachtige groene omgeving was het fijn spelen voor een enthousiast publiek dat zeer genoot. De vogels deden lustig mee en overstemden zelfs de pianissimo passages. Het sportvliegtuigje kwam op een wat minder gunstig moment voorbij brommen, maar dat mocht de pret niet drukken. Voor een orkest dat graag speelt op plaatsten waar je niet direct klassieke muziek verwacht, was de avond een lot uit de loterij.

Openbaar concert 18 juni 2011, Wilhelminakerk
kalevala02cs.jpg kalevala01cs.jpg

Aangezien ik pas sinds februari lid van het Ad Hoc Orkest ben, was het Kalevala concert van 18 juni het eerste echte concert dat ik met het orkest zou geven. De twee concerten die hieraan vooraf gingen, een in een kliniek voor ex-verslaafden en een op mijn eigen school het Utrechts Stedelijk Gymnasium, waren een mooie opwarmer, maar op 18 juni speelden we voor het eerst het hele programma achter elkaar.
Tijdens een van de eerste repetities werd mij verteld dat het concert niet zomaar een concert zou worden, maar dat het dit keer om een project-concert zou gaan. Naast muziek zou het concert opgeluisterd worden met allerlei Finse producten en lekkere hapjes. Ook zou drs. Adriaan van der Hoeven, docent en onderzoeker aan de afdeling Finoegrische talen en culturen van de Rijksuniversiteit Groningen, tussen de stukken door uitleg geven over de Finse cultuur en mythologie.

kalevala03s.jpg kalevala04cs.jpg kalevala05cs.jpg

Vol verwachting kwam ik op 18 juni om iets voor 18.00 uur aan in de Wilhelminakerk. Bij binnenkomst waande ik mij, zowel door de aankleding van de projectcommissie als door het houten interieur van deze kerk, bijna in Finland. Overal waren Finse vlaggen opgehangen en er waren Finse vrouwen die, gehuld in Finse kleding, allerlei leuke, mooie en lekkere Finse producten verkochten. Nadat de zaalrepetitie prima was verlopen, kwamen de eerste trouwe bezoekers al binnenstromen en konden de orkestleden zich op het concert voorbereiden.

kalevala06cs.jpg kalevala07s.jpg kalevala08s.jpg

Om iets na 20.00 uur, na een fantastische inleiding door onze concertmeester Tineke, begon het concert. Ieder orkestlid speelde alsof de Finse goden er zelf bij waren en het publiek, de kerk zat vol, was razend enthousiast. Zowel de uitleg als de muziekfragmenten die Adriaan van der Hoeven tussen de stukken door gaf en liet horen waren interessant, al waren sommige muzikale intermezzo’s voor niet-Finnen misschien wat lang. Wat voor mij als Hongaarse leuk was om te horen, was het jambische metrum van het Fins. Ook al kon ik er niets van verstaan, de taal lijkt qua klanken enorm veel op het Hongaars, dat net als het Fins een Finoegrische taal is.
Na afloop van het concert hoorde ik van verschillende bezoekers dat dit een van de beste concerten uit de geschiedenis van het Ad Hoc Orkest was. Uiteraard kan ik daar niet over oordelen, maar dat het een goed concert was staat als een paal boven water! In ieder geval kijk ik met veel plezier en voldoening terug op mijn eerste concert als lid van het Ad Hoc Orkest. Dat er nog vele mogen komen!    door Cecilia Orbán, 1e viool

kalevala09cs.jpg kalevala12cs.jpg
 
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •